Düşüncə Jurnalı

header photo

Nəticə göstərilir : "Psixologiya"

Təmizlik xəstəliyi

 

Obsessiv kompulsiv pozuntunun bir forması olan “təmizlik xəstəliyi” qadınlarda daha çox yayılmışdır. Ən çox əl yuma şəklində rast gəlinir.

Daimi olaraq əşyaların yuyulması, paltarların tam təmiz olduğu düşüncəsi olana kimi yuyulması, bəzən paltar harasa çirkli yerə toxunduqda xəstəlik keçər fikriylə paltardan bir daha istifadə etməmə, evdə keçirilən vaxtın yarısından çoxunun təmizliyə sərf olunması xəstəliyin ağırlaşmış formada olduğunun göstəricisidir, qonaq üçün istifadə etdiyi qabları xəstəlik keçər fikriylə dəfələrlə yuması, hər hansı bir yerə toxunduqda əlləri dəfələrlə uzun müddət yumasıda bu xəstəliyin əsas əlamətlərindəndir. 

Bu xəstəlik daha çox qadınlarda xüsusi olaraqda diqqətə möhtac, evdar və yoldaşıyla problemi olan xanımlarda daha çox rast gəlinir, amma bu xəstəliyin həmişə belə insanlarda rast gəlməsi şərt deyil, bu forma OKP – su olan valideynlərin uşaqlarındanda bunu tələb etməsiylə əlaqədar gələcəkdə uşaqlardada bu xəstəlik yarana bilər.

Belə xəstələrin xarakter xüsusiyyətləri

Görəsən toxunduğum hər hansı bir şeydən mənə xəstəlik keçər? 
Əşyaların simmetrikliyinə qarşı həssaslıq, hər şey simmetrik olmadır. 
Saatlarca hamamda qalmaq görəsən tam təmizləndinmi fikriylə. 
Başqa yerdə çirklənmə qorxusuyla tualetdən istifadə etməmə. 
Xəstəliyin ilk vaxtlarında həkimə müraciət etdikdə daha asan müalicə olunur. 

Kayzen.az
 

Go Back

Sağlam münasibət qurmağın qaydaları

 



"Əgər ilk, ikinci və üçüncü görüşdə kişi ilə rahat ola bilmirsinizsə, dördüncünü təyin etməyin. İlk görüşdə kişi özünü daha yaxşı göstərməyə çalışır və əgər onun yanında özünüzü narahat hiss edirsinizsə, bu münasibətlərdən yaxşı heç nə gözləməyə dəyməz".

"Özünə lazım olmayan insan heç kəsə lazım deyil. Özünü olduğu kim qəbul edən insan gündəlik problemlərə baxmayaraq, həyatı zövqlə və dolğun yaşayır"
 
«Paradoks ondan ibarətdir ki, kişilər sadəcə olaraq həyasız qadınları xoşlayırlar». 

«Biz sevgini əzabların hüdudları ilə qiymətləndiririk. Halbuki sağlam sevgi sənin nə qədər xoşbəxt olmağındır».

"Əgər ərə getmək istəyirsinizsə, sadəcə bu barədə düşünməyə son verin. Bu, kapotun üstündə gəlincik, duvaq və digər zir-zibil arzulamağa bərabərdir. Sağlam insanlarda vəziyyət bir qədər başqa görünür. Birincisi, onların sevməyə ehtiyacı var. Və bu tələbat imkan verir ki, onları sevən kişi ilə tanış ola bilsin".

«Sağlam insanlar həmişə özünü, nevrozlar isə özünə ziyan verən münasibətləri seçir. Bax bu, onlar arasında başlıca fərqdir».

«Heç bir halda evli kişi ilə münasibət qurmağa dəyməz. Vaxtınızı boşa itirməyin. Evli kişiyə arvad lazım deyil, o, onsuz da evində var».

"Əgər ərə getmək istəyirsinizsə, kimləsə görüşürsünüzsə, hətta bir il yarım birlikdə yaşayırsınızsa və heç nə dəyişmirsə, ondan ailə qurmaq və toy etmək istədiyi barədə soruşmaq lazımdır. Əgər kişi ailə qurmağa hazır deyilsə, deməli, onunla vidalaşmağın vaxtıdıtr. Əlbəttə ki, yaxşı yolla. Məsələn, “Sənə çox isti yanaşıram və eyni ruhda davam edəcəm, amma səndən uzaqda” deyə bilərsiniz".

"Əgər kimsə bir insan üçün bütün dünyanı əvəz edirsə, deməli, o insanın öz dünyası yoxdur".

"İllərlə evdə oturub ev təsərrüfatı və uşaqların tərbiyəsi ilə məşğul olan qadın «xarablaşır». Bu, qaçılmazdır. Nəticə etibarı ilə kişi bu qadınla darıxmağa və onu səfeh hesab etməyə başlayır. Bu isə boşanmağa doğru atılan yarım addımdır".

«Yalnızlıq — ətrafında sevginin olmaması yox, özünə marağın olmamasıdır».

"Əgər o, sizi narahat edirsə, ayrılın. Tək qalmaqdan qorxmayın. Dünyada heç bir kişi ona görə özünü sındırmağa, onun qarşısında əyilməyə, onun uğrunda arzu və ehtiyaclarından vaz keçməyə layiq deyil. Heç bir kişi!"

«Hər şey sadədir. Sizə ya birlikdə yaxşıdır, ya da sadəcə ayrılmaq lazımdır. Özü də ipoteka almazdan və 3 uşaq doğmazdan əvvəl».

«Psixoloji cəhətdən sağlam olan insan öz hisslərinə istiqamətlənir və həmişə özünü seçir. Nə sevgi, nə də gözəllik qurban tələb etmir. Əgər tələb edirsə, bu, dəqiq sizin hekayəniz deyil. Aradan sürüşün. Elə bir hədəf yoxdur ki, uğrunda uğursuz münasibətlərə dözmək lazım gəlsin».

«Partnyorunda axtardığı yeganə keyfiyyət səni özünə cəlb etməsidir. Qalan heç bir məsələ heç bir rol oynamır. Əgər onu sevirsənsə, ona görə narahat olur və həyəcanlanırsa, onda heç bir “planka” yoxdur».

"Özünü sevməyən insanlar bir-birini sevə bilməz, odur ki, belə cütlük xoşbəxt ola bilməz".

"Ərə getmək üçün nə etmək lazımdır? Sadəcə bir şeyi etmək lazımdır – özün olmaq. Bu, kifayətdir. Prinsipcə, təkcə buna görə sevirlər".

"Əgər onun sizinlə davranışı xoşunuza gəlmirsə, xoşagəlməz nə isə edin, ona bu barədə bir dəfə deyin. Əgər vəziyyət dəyişmirsə, “Xoşgetdin”.

«Normal insan sayğı duyulmayan münasibəti davam etdirməz. Və belə münasibətə ümumiyyətlə başlamır».

"İnsan həyatının girov hesab edildiyi bir dövr var ki, valideynlərindən obyektiv şəkildə asılı olur. Bu, uşaqlıq və valideynlərdən asılılıqdır. Amma bu dövr qısa çəkir. Qalan bütün hallarda istənilən münasibətlərdə yetkin insanın seçimi dayanır". 

Mixail Labkovski
psixoloq, yazıçı və aparıcı

Kayzen.az

Go Back

XƏTTİMİZ XARAKTERİMİZ BARƏDƏ NƏ DEYİR?

Əgər sizin əlinizə şey deyə bilərsizi maraqlandıran şəxsin “əl yazısı” düşübsə, demək şəxsi eksperimentinizə başlaya bilərsiniz. Elektron poçtun yaranması ilə biz daha çox elektron məktublar göndəririk. Amma buna baxmayaraq əlinizə yazılı məktub düşən kimi onu götür-qoy edin.

Elektron poçtun yaranması ilə biz daha çox elektron məktublar göndəririk. Amma buna baxmayaraq əlinizə yazılı məktub düşən kimi onu götür-qoy edin. Faktiki olaraq kağızda yazıya baxıb, onun müəllifi haqqında çox şey öyrənmək olar!

Əgər sizin əlinizə sizi maraqlandıran şəxsin “əl yazısı” düşübsə,demək şəxsi eksperimentinizə başlaya bilərsiz.

Boşluqlar

Boşluqlar solda buraxılıbsa, demək müəllif ehtiyatllığı, hətta xırdaçılığı ilə fərqlənir. Belə ki, solda sahə daraldıqca, xəsislik xarakteri artır. Geniş sahələr aktiv və geniş ürəkli adamlar tərəfindən buraxılır.

Sahələr çox genişdir?  Bu alicənablığa , pafosa, dəbdəbəyə işarədir.

Sətrin istiqaməti

Xəttin düz istiqamətdə yazılması həmin adamın adekvat,  səliqəli, həqiqətən öz imkanlarını qiymətləndirmək bacarığına malik bir şəxs olduğunu göstərir.

Xəttin yuxarı istiqamətdə yazılması həmin şəxsin özü haqqında yüksək fikirdə olduğuna işarədir. O, həm də nikbin ruhlu insandır.

Xəttin aşağı istiqamətdə yazılması pessimistlər üçün səciyyəvidir. Belə insanlarda özünü qiymətləndirmə aşağı səviyyədə olur.

“Dalğayabənzər” xəttlər avantürizmə meyllilik, yalan danışma məharəti ilə xarakterizə olunur.

Səliqəsiz xətt əhval-ruhiyyənin daimi dəyişkənliyini vurğulayır.

Qələmi bərk basaraq yazmaq

Basmaq adi mürəkkəbli qələmlərin sahibləri üçün səciyyəvi deyildir. Əgər mətn qu tükü ilə yazılıbsa, dəqiq söz demək mümkündür.

Qələmi basaraq yazanlar adama yovuşan, aydın məqsədli və enerjili insanlardır. Belə insanlar əmək sevərdirlər.

Yüngül basma romantik, böyük maraq dairəsi olan adamlar üçün tipikdir.

Hərflərin ardıcıllığı

Bütün hərflər birləşibsə belə xəttin sahibləri adətən düzgün, təşəbbüskar, məntiqi düşüncəyə üstünlük verən insanlardır. Əgər hərflər birləşməyibsə , ehtimal ki, belə şəxsdə obrazlı düşünmə üstünlük təşkil edir, intuisiya yaxşı inkişaf edib, zəngin daxili dünyası var.

Hərflərin istiqaməti

 

Hərflərin azacıq sola meyilli olması şəxsin öz maraqlarını kütlənin maraqlarından üstün tutmasını bildirir. Həmçinin belə insanlar tənqidi fikir söyləməyi xoşlayırlar.

Hərflərin sola meyilli olması sahibinin “İki nöqteyi-nəzər var,səhv və mənim “fikrinin daşıyıcısı olduğuna işarədir.

Hərflərin azacıq sağa meylliliyi kifayət qədər tez-tez müşahidə olunur, bu şəxsin məktəbdə çalışqan şagird olmasını göstərir.

Hərflərin sağa meyilliliyi konkret məqsəd və sabitlikdən danışır. Əgər həyatınızdakı kişi belə yazırsa, ehtiyatlı olun! Ehtimal ki, o,  tez sevən və qısqancdır.

Şaquli xətt (meyilsiz) fikrini 100 dəfə ölçüb-biçənlərə xarakterikdir.

Hərflərin ölçüsu

Böyük hərflər ( 3 mm-dən çox)- belə xəttin sahibi asanlıqla mühitə adapdasiya olan, emosional, kollektivlə tez dil tapan,bir qayda olaraq, lider şəxslərdir.

Orta hərflər(təxminən 3 mm) –buna daha çox təsadüf olunur. Belə insanlar heç bir gizli işi olmayanlar sırasındadırlar.

Kiçik hərflər (2 mm-dən az)-böyük səbrə, ehtiyyata, məqsədyönlü insanlara xasdır.

Yadda saxlamaq vacibdir ki, əsl informasiyanı 25-45 yaş arası insanların xəttindən almaq olur.

 

 Gültac Bayramova

pcc.az

Go Back

Tətildən sonra diqqətimizi işə necə ayıra bilərik?

Tətil günlərində hər kəs kifayət qədər istirahətinə vaxt ayırmağa çalışır. Bu sağlamlığımız cəhətdən, həmçinin özümüzə zaman ayırmağımız baxımından çox yaxşı bir haldır. Ancaq mümkün qədər dincəldikdən sonra işə bütün diqqətini toplamaq bir o qədər qəlizləşir. Bu müddəti necə tezləşdirə və daha sadə bir hala  gətirə bilərik? Aşağıdakı tövsiyyələrimiz inanırıq ki, sizə bu mövzuda yardımçı olacaqdır.                                                                                                                                                                                     1. Hazırlıq görün.
 Tətildən sonra işə hazırlıq görmək lazımdır. Buna ilk olaraq ofisdəki otağınızda, iş masanızın üzərində  düzəliş etməklə başlaya bilərsiniz. Bu sizin işlərinizi qismən yüngülləşdirəcək, hansısa bir sənədi axtaranda tez tapmağınızda böyük kömək olacaqdır. Ümumiyyətlə tətildən sonra üzərinizə çox iş düşməyini və qanınızın qaralmağını istəmirsinizsə, getməzdən əvvəl bütün işlərinizi bitirməyə çalışın.
2. Yetərincə istirahət etməyə çalışın.
 İnsanların bir çoxu tətil günlərinə nədənsə çoxdandır arzuladığı istirahət kimi yanaşa bilmir. Təbii ki belə insanların da işə gəlişini təsəvvür etmək mümkündür. Sizcə istirahət etməyən bir insan necə bütün gücünü, enerjisini toplayıb işə gələ bilər? Bu səbəbdən də çalışın ki, tətil günlərinizi yaxşı dəyərləndirəsiniz. Bunun üçün sırf yaşadığınız yerdən uzaqlaşmalısınız demirik. Elə evdə, ailə üzvlərinizlə də gözəl bir gün keçirə bilərsiniz. Və yaxud öz ölkənizdə gözəl yerləri kəşf edə, gəzintiyə də çıxa bilərsiniz. Bunun üçün bir çox variant saymaq olar. Yetər ki, dincəlmək üçün bir zamanınız, bir məkan olsun.
 3. Özünüzə plan hazırlayın.
Plan hazırlamaq - işə adaptasiya olmaq üçün əla bir vasitədir. Bunu tətilin sonlarında və yaxud iş ərəfəsinin başlanğıcında etsəniz daha yaxşı olar. Planda ən əsası işləri çətin və asanlığına görə ayırıb qeyd etmək lazımdır. Təbii ki istirahətdən sonra birdən-birə fəallaşacağınızı özünüzdən gözləməyiniz biraz ağılsızlıq olar. Yavaş-yavaş iş axınına ayaq uydurmağa çalışın. Məhz bu yolla gərginlikdən bir az da olsa qurtulmaq mümkündür.

4. Diqqətini cəmləmək.
İstirahət nə qədər insana xoş təsir edirsə, bir o qədərdə insanı passivləşdirir. Burda yəqin ki hər kəs bizmlə razılaşar. Təbii olaraq, rahat bir şəraitə öyrəşdikdən sonra birdən-birə iş şəraitinə qayıtmaq çətin gəlir. Tətil sonrası depressiya da məhz bu şəkildə qayıtdıqdan sonra yaranır. Ancaq siz çalışın ki, istirahəti elə istirahət zonasında da qoyub işinizə diqqətinizi cəmləyə biləsiniz.
5. Yuxu rejimi vacibdir!
Təbii ki, tətil günlərində heç kim evdə oturmaq istəmir. Hər kəs çıxıb gəzmək, qonaqlığa getmək, alış-veriş etmək istəyir. Bu normal haldır. Ancaq hər şeyi zamanında bitirməyə çalışın ki, yuxu rejiminiz itməsin və yuxuya qalıb işə gecikməyəsiniz.
6. Pəhriz.
Yenidən işə başlayarkən qida rasionunuza mütləq diqqət etməlisiniz. Nəfsinizi müəyyən şeylərdə saxlamağa çalışın. Kalorili yeməklərdən uzaq dayanmağa çalışın.
7. Daha əvvəlki uğurlarınızı yadınıza salın.
İstirahətdən sonra işə gözəl abu-havada qayıtmağın ən gözəl yolu keçmişdə qazandığınız uğurları yada salmaqdır. Bu həqiqətən də insana motivasiya verir. Bunu həqiqətən də sınayın. Yenidən işə başlamaq üçün içinizdə xüsusi bir həvəs yarandığının özünüz şahidi olacaqsınız.
8. İş məsələlərini işdən kənara çıxartmayın.
İş problemlərini işdə qoymağı bacarın. Əgər tətildən sonra işə rahat qayıtmaq istəyirsinizsə, şəxsi və iş problemlərini bir-birinə qarışdırmayın.

Korrektə etdi: Hürü Mustafayeva

http://motivasiya.com/is-heyatinda-motivasiya/tetilden-sonra-ise-nece-diqqetimizi-vere-bilerik-962/

 

Go Back

Nəqliyyat vasitələrində olarkən kitab oxuya bilirikmi?

Bir çoxumuz günümüzün çox hissəsini ictimai nəqliyyat vasitələrində keçiririk.Yada tez-tez səfərlərə çıxırıq.Təbii ki,uzun yolda darıxmamaq üçün müxtəlif üsullardan istifadə edirik.Kimisi musiqi dinləyir,kimisi kinoya baxır,kimisi isə kitab,qəzət və.s oxumaqla vaxtını dəyərləndirir.Bəziləri avtobusda,metroda ayaqüstə belə kitab oxuyarkən bəzilərimiz isə ürək bulanması və baş gicəllənmə səbəbilə oturduğu halda belə 2 sətirlik bir şey oxuya bilmir.Bəs bu problemin səbəbi nədir?

Buna səbəb daxili qulaqda yerləşən  və yarımdairəvi kanal adlanan sahədə baş verən proseslərdir.Tarazlığı saxlamaq üçün yarımdairəvi kanalda kristal hissəciklər mövcuddur.Bu kristal hissəciklərin pozisiyası pozulduqda baş gicəllənməsi halları baş verir.Bir çox insanda isə bu kristallar tez 1 zamanda öz funksiyasını bərpa etdiyi üçün həmin insanlarda baş gicəllənmə halları baş vermir.Burada genetik quruluş da önəm kəsb edir.Bu vəziyyət daha da artaraq ürək bulanma və qusma kimi hallara da səbəb olur.Daha aydın izah etsək deyə bilərik ki,kitab oxuyarkən səhifələrə istiqamətlənən gözlərimiz beynimizə sabit durduğumuza dair 1 siqnal göndərir.Ancaq nəqliyyat vasitəsi hərəkətli halda olduğu üçün bədənin digər hissələri beyinə “hərəkətdə olduğumuza” dair siqnal göndərir.Beynimiz isə eyni anda həm sabit qalmağa həmdə hərəkət etməyə öyrəşməyib.Bu 2 siqnalın eyni anda gəlməsi isə beyinə “bədən zəhərləndi”siqnalı verir və refleks olaraq qusma hissi yaranır. Bu hal hər insanda eyni cür özünü göstərmir.Bəziləri pəncərədən çölə baxaraq rahatlıq tapdığı halda bəziləri nəsə oxumaq üçün tez-tez fasilə verməyi çıxış yolu olaraq seçirlər.Ancaq ümumi olaraq aşağıdakı məsləhətləri yerinə yetirsəz problemi nisbətən azaltmış olarıq: İlk öncə maşına minərkən gediş istiqamətində oturmanızı tövsiyyə edirəm.Çünki belə olduğu halda kitab oxumaq daha rahat olur.Yəni kitab oxuyarkən arabir gözünüzü kənarlaşdırdıqda yolun düz istiqamətini görəcəksiz və beyin siqnalları beyinə düzgün informasiya ötürə biləcək.Digər xəstəlikləri olan insanlarda bu problemə rast gəlmə riski daha yüksəkdir.Məsələn qulaq xəstəlikləri,daxili qulaq əməliyyatı keçirmiş şəxslər,şəkərli diabet xəstələri daha çox risk altındadırlar.Ona görə bu problemlə rastlaşdığınız zaman həkim müayinəsindən keçərək problemin kökünü tapa bilərsiz.Daha sonra bədəninizin beyinə “hərəkət edirik” siqnalı göndərməməsi üçün bacardığınız qədər az hərəkət edin.Xüsusilə baş,boyun nahiyəsini hərəkət etdirməməyə çalışın.Maşınla səyahət edirsizsə çalışın pəncərəni az miqdarda açıq qoyun.Çünki həm “maşın tutması” həmdə indi danışdığımız problemdən əziyyət çəkən insanlarda həmin an nəfəs almada problemlər yaranır.Mütəmadi qəbul edilən oksigen nəfəs aktını yaxşılaşdırır və insana rahatlıq verir.Ancaq diqqət edilməsi 1 şey varki pəncərəni açarkən tam açmayın.Bu halda sürətlə gedən nəqliyyat vasitəsində çöldən gələn küləyin səsi sizə əlavə narahatlıq yarada bilir.Məsələn qulaqda uğultu,üzdə quruluq,kitabın vərəqlərinin uçması və.s. Bu isə diskomfort deməkdir.Səyahət zamanı kitab seçərkən həriflərin ölçülərinə də diqqət edin.Çox xırda yazılmış həriflər gözdə ağırlıq yarada bilər.”Maşın tutması”ilə bağlı bəzən 1 sıra dərmanlar təyin olunur.Amma əgər sizdə “maşın tutması” yalnız kitab,qəzet oxuyarkən baş verirsə bu cür dərmanlardan istifadə etməniz məsləhət bilinmir.Çünki bu dərmanların tərkibində diqqət yayındırıcı və sakitləşdirici maddələr olduğu üçün kitab oxumanızda problemlər yaşana bilər.

                                                                                                                                                                                                                                              Nuray Lətifzadə

Go Back

Zaman...

Hər gün fərqli mövzu, fərqli gün­dəm. Baş döndürən yeniliklər, içindən çıxıl­maz problemlər, fəlakətlər. Mühari­bələr, seçil­mə­lər, anlaşmalar, məğlubiy­yətlər. Və bu nəhəng dəyişmələr qarşısında fərqinə varmadan sür­ətlə keçən zaman. Bugünün tarixi ilə sətirlərin yazılma tarixini nəzərdən keçirin. Siz də mə­nim­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­ kimi “Zaman necə də sürətlə gedir”, - deyəcəksiniz.

 Əslində zaman məfhumu bəşər tarixiboyu insanların maraq dairəsində olmuş, bəzən müxtəlif şərhlərə tabe tutulmuş, bəzən də bir müəmma olaraq yadda qalmışdır.

Fəlsəfi yorumlarda zaman məfhumuna Eynşteynin məkana və hərəkətə bağlı izafi zaman düşüncəsindən Nyuton və Klarka gorə mütəq var olan zaman anlayışına, Leibniz və Kanta görə zehin kateqoriyasında təsəvvür edilən  zaman qavramından Berson istituionizminə əsaslanan zaman idrakına qədər fərqli aspektlərdən toxunulmuşdur.

Qədim fəlsəfi düşüncələr arasında zaman məfhumunun ən dərin izahı Auqustinusa aitdir. “Əgər kimsə soruşmasa, bilirəm. Yox, birinə cavab verəcəksəm, bilmirəm”.

 Osvald Spenqler də zamanı “Zaman bir növ tilsimdir. Sadəcə düşü­nərək əldə edilən bir kəşf və qavranlması çətin bir şeyi ifadə etmək üçün isti­fadə edilən bir kəlimədir” sözlərilə  izah etməyə çalışır.

Hər kəsin fərqli prizmadan təhlil etdiyi zaman, həqiqətən “çətin tap­maca” halına gəlmişdir. Bu konteksdə söylənənlərin hamısı doğru olmadığı kimi, hamısına da səhv demək olmaz. Hətta doğru qəbul etdik­lərimizdə belə müəyyən çatışmazlıqlar möv­cuddur. Lakin bütün bunlar bir yana hər kəs tərəfindən qəbul edilən bir fakt var: insanların zaman mövzusunda həs­sas olma­dıqları.

 Məhz buna istinadən sözlərin ən gözəlini söyləyən Peyğəmbər Əfəndimiz (s.a.v) “İki nemət vardır ki, insanların çoxu bunların qiyməti haqqında aldanma içindədir: səhhət və zaman”, - buyurur.

Halbuki düşünsəniz, Yaradıcının insanlara bərabər olaraq payladığı tək şeyin zaman olduğunu görəcəksiniz. Əsla vaxtım yoxdur deməyin. Edisonun, Eynşteynin, Pasterin də günləri 24 saatdan ibarət idi.

Əslində, geri sayım doğulduğunuz andan etibarən başlamışdır. Hər kəsə günü 86400 saniyədən ibarət sərmayə verilmişdir. İstifadə etsəniz də, biganə yanaşsanız da, mütləq bitəcək bir sərmayə. Əldə etdikləriniz qiymət­ləndirdiklərinizlə ölçüləcək. Bəs, görəsən insanlar vaxtlarının nə qədərini qiymətləndirə bilirlər?

Həsən Bəsri Yazıcı “Həyatı gözəl və anlamlı yaşamaq” adlı kita­bında insan ömrünün necə keçdiyini aşağıda verilmiş bir araşdırma ilə ortaya qoyur.

 -70 il  Həyat                                  .             

-20 il  Yuxu

-16 il  Təhsil almaq

-  4 il  Yemək

-  4 il  Səyahət etmək

-  5 il  Şəxsi qulluq

-  3 il  Kino, teatr,televizor

-  3 il  Səyahət, telefon danışıqları

-  1 il  İtmiş bir şeyin axtarılması             

 14 il  Geriyə qalan zaman dilimi

 Qəribədir, geriyə sadəcə 14 il qalır – yetmiş illik ömrün 20%-i. Həyatımızın 20%-lik müddətində 80%-ni qazanırıq. Əgər bu zaman dilimini səmərəli istifadə edə bilsək, ömrümüzün 80%-ində müvəffəqiyyət bizi təqib edəcək. Lakin səmərəli istifadə prossesi o qədər də asan olmayacaq, yol­boyu zaman tələləri ilə qarşılaşacaqsınız.

 Zaman Tələləri

 Zaman idarəetməsi sahəsində artıq məşhur bir termin var: zaman tələləri. Hörümçək toru kimi dünyanı saran və insanların böyük əksəriy­yətini təsiri altına alan tələlər. Mücadilə etmək məcburiy­yətin­dəsiniz. Çünki keçən dəqiqələr ömürdən gedir. Fateh Sultan Məhməd “Düşməni tanımaq möh­təməl təhlükələri əvvəlcədən önləməkdir”, - deyir. Deməli, müvəf­fə­qiy­yət naminə atılmış hər addımda yolumuzu kəsən və bizi bir düşmən kimi uğursuzluğa sürükləyən zaman tələlərini tanımalı və müvafiq tədbirləri əv­vəl­cədən almalıyıq.

 Bir ömürboyu qarşılaşdığımız zaman tələləri:

 

-          Ertələmək, təxirə salmaq

-          Televizor

-          Boş vaxt keçirmək

-          Mükəmməllik arayışı

-          İşləri əhəmiyyətinə görə sıralamamaq

-          Hər işi görməyə çalışmaq

-          Plansızlıq

-          Dəvətsiz qonaqlar

-          Yuxu...

 

Səmədova Sərfin. Bakı Qızlar Universiteti. Sosial Psixologiya 

Go Back

PULLA XOŞBƏXTLİK ALMAQ MÜMKÜNDÜRMÜ?

Hər birimiz uşaqlarımızın sadecə xoşbəxt olmağını arzulayırıq.Onların yaxşı qidalanmağını,istədikləri kimi oyun oynaya bilmələrini,həmçinində böyüklərlə rahat ünsiyyət qurmaqlarını istəyirik.Çalışırıq ki,pis zamanlarında hər zaman yanlarında olduğumuzu hiss etdirək.Onlarla vaxt keçirtmək,günü gündən gözümüzün önündə necə böyüdüklərini görmək üçün hər şeyi edirik.

Digər tərəfdən isə uşaqlarımızın bu günü və gələcəyi üçün bir çox valideyn daha çox işləmək məcburiyyətindədir.Vaxtımızın böyük bir qismini işə ayırmaq,eyni zamanda gün ərzində yaşadığımız yorğunluq enerji itkisinə gətirib çıxarır.Uşaqlarımıza axşamlar ayırdığımız kiçik vaxt və həmçinin həftə sonları birlikdə keçirtdiyimiz zamanlar onların heçdə bu vəziyyətdən razı qalmasına səbəb olmur.Təəssüf ki,biz gün ərzində keçirtdiyimiz stressi və həyatın çətinliklərini onlara başa sala bilmirik.

Bu yaşadığımız çətinliyin həllini əksəriyyətimiz yalnız bir yolda görür.Çox vaxt biz uşaqlarımızın sevgiyə olan tələbatını onlara geyimlər,müxtəlif oyunlar,oyuncaqlar alaraq ödəməyə çalışırıq.Eyni zamanda onları fərqli musiqi və idman kurslarına qoyuruq.Hətta məktəbdə oxuyan bir uşaq tetil vaxtlarını bele səriştəli keçirdə bilmir.Həftə onlar üçün bazar ertəsi başlayar və bazar axşamına kimi müxtəlif tədbirlərlə bitər.Həftə sonları çıxdığımız alış-verişlər uşağımızın ehtiyacı oladığı şeyləri belə almaqla bitər.

Bu vəziyyətdə əvvəlcə uşaqlarımız özlərini çox xoşbəxt hiss edirlər.Biz valideynlər isə onlara vaxt ayıra bilmədiyimiz üçün keçirdiyimiz narahatçılıqları bir qədər azalmış olur.Lakin uşaqlarımızın bu sevinci çox qısa müddət çəkəcəkdir.Artıq hər yeni aldığımız oyuncaq “köhnə “oyuncaqların arasına atılacaq,yenidən alış-verişə getdikdə isə onlar bizdən nə istəyəcəklərini bilməyəcəklər.

Günümüzdə bu problem getdikcə artmaqdadır.Əksər valideynlərin tez-tez konsultasiyalarda dilə gətirdikləri problemlərdən biridə uşağım nə istəyirsə alıram,istədiyi bütün kurslara qoyuram,nə istəyirsə etməsinə icazə verirəm,ancaq etdiyimiz heç nə onları xoşbəxt etmir.

Bəs bu vəziyyətdən necə düzəldə bilərik?

İlk əvvəl bir valideyn kimi sakit və səbirli şəkildə onlara “Yox”deməyi bacarmalıyıq.Bu heçdə asan bir iş olmuyacaq.Bu günə kimi istədikləri hər şeyi əldə edən uşaqlar yox sözünü eşidən kimi ağlıyacaq,narazılıq edəcəklər.Təbii ki biz bu anlarda onların yanında olmalı,onlara nəyin gərək olub olmadığını izah etməliyik.Bəyənmədikləri,hər gün alınan və axşama kimi artıq kənara tulladıqları oyuncaqları azaltçalıyıq.Nə qədər az oyuncaq olarsa uşaqlarımız daha çox oyuncaqlarını sevəcəkdir.Daha az şeylə daha çox böyük nəticələr yarandığını görən uşaqlar,kiçik şeylərlədə xoşbəxt olmağı öyrənirlər.Uşaqlarımız həyatlarındakı bir çox addımı bizlərlə atır.Xoşbəxtlikdə bunlardan biridir.

Sevinc Əlizadə

Psixologiya və Konsultasiya Mərkəzinin psixoloqu

pcc.az

 

Go Back

Dismorfofobiya nədir?

Dismorfofobiya nədir? İnsanın öz bədənindən utanması və intihar

Dismorfofobiya insanın öz bədən quruluşundakı çatışmazlıqları kompleks etməsi və kompleksin onun normal həyatına təsir etməsidir.

Dismorfofobiyanın yeniyetməlik dövründə meydana çıxması insanlarda sağalmaz izlər qoyur. Bu zaman onlar ətrafdakıların tənəsindən utanırlar və bu onların psixikalarında çatışmazlıqların meydana gəlməsinə səbəb olur. Bəzən bu fobiyaya orta yaşlı adamlarda da rast gəlmək mümkün olur. Əksər hallarda dismorfofobiya depressiya və ya intiharlarla yekunlaşır. Statistikanin nəticələri özünə qəsd edənlərin əksəriyyətinin dismorfofobiuyadan əziyyət çəkdiyini təsdiq etmişdir.

Dismorfofobiyanın diaqnozunu qoymaq aşağıdakılara əsaslanır:

  • * xəstənin öz bədən quruluşuna və xəstəliklərinə qarşı patoloji kompleksləri olur
  • * bir və ya bir-neçə fiziki problemə qarşı diqqətin çox olur
  • * xəstə öz qüsurunu faciəyə çevirir
  • * xəstənin daima öz qüsurları barədə danışaraq ətrafdakıların diqqətini özünə cəlb etmək istəyir
  • * xəstənin fikrinin yanlız öz çatışmazlığının və ya eybəcərliyinin üstündə olması

Dismofofobiyanın əlamətləri müxtəlif cür ola bilir. Onlar aşağıdakılarla əlaqədar olur:

  • * güzgü
  • * şəkillər
  • * uydurma fikirlər
  • * cəmiyytdən uzaqlaşma
  • * pərtlik
  • * diqqətin yanlız ö çayışmazlığına yönəlməsi
  • * öz deffektini düzəltməyə çalışmağa dirənmək

Dismorfofobiyadan əziyyət çəkən adamlar şəkillərinə və güzgüyə baxdıqları zaman intihar barədə düşünürlər. Əgər oların qüsurlarını düzətdirməyə pulları çatmırsa o zaman onlarda intihara cəhd halları baş verir. Bu səbəbdən də dismorfofobiyadan əziyyət çəkən xəstələri təcili müalicə etdirmək lazımdır. Xəstəliyin müalicəsi müxtəlif vasitələrlə aparılır. Adətən bu xəstəlikdən əziyyət çəkən adamların qüsurlarını plastik cərrhiyə yolu vasitəsilə müalicə etdikdə onlar başqa yerlərində qüsur axtarmağa başlayırlar. Ona görə də mütəxəssislər dismorfofobiyadan əziyyət çəkən xəstələri psixoloqların müalicə etməsi daha münasib sayılır. Kompleks müalicə isə daha yaxşı effekt verir. Bu zaman xəstə özünün bədənində qüsur olmadığını düşünür və özünü olduğu kimi qəbul edir. 
 

immunitet.az

Go Back

Capgras sindromu.

 Capgras sindromu ən qısa tərifiylə tanış adamların əvəzinə, onlara çox bənzəyən saxtakarların keçmiş olduğuna dair hallusinasiyalarla xarakterizə bir sindromdur. Bu sindrom nadir olaraq görülür və daha çox şizofreniya anlayışı içində yer alır.

 Ona bəzəyirsən, çox bənzəyirsən, hətta bəlkə qohumsunuz; Aranızdakı yeganə fərq onun parlaq bir şahin və bir şahzadə, səninsə bir bayquş və satıcı olmağındır.

 Ecinnilər / Dostoyevski

 Uc və ilişməli fikirlər.

 Uc və ilişməli fikirlər.

 Capgras sindromu ilə bilinən bu psixotik pozğunluq, ilk dəfə 1923-ci ildə Fransız psixiatr Capgras tərəfindən ətraflı şəkildə təqdim edilmişdir. Psixiatr, mirasını əldə etmək və mülkünü əlindən ala bilmək üçün əvvəl ərinin və sonra qızının yerini alan saxtakarlardan - ya da həqiqətin tamamilə oxşarı olan surətlərdən - söz edən bir qadının halını qeyd etmişlər. Bu iki uc və ilişməli fikir, özündən başqa bir psixoloji narahatlıq ya da zehni pozğunluq ilə birlikdə ortaya çıxmadığı üçün daha da maraqlı və mürəkkəb bir hal almaqdadır.

 Sindrom şizofreniyanın bir əlaməti olaraq görülə bilər.

 Bu vəziyyət, hallusinasiya pozuntulardan biri kimi təsnif oluna biləcəyi kimi, şizofreniyanın bir əlaməti olaraq da görülə bilir. Bu sindromu ortaya çıxara bilməsi üçün psixotik prosesin nəticəsi olaraq həqiqəti qiymətləndirmə bacarığının pozulmuş olması lazımdır. Capgras, hallusinasiya prosesində özgəlik hiss etmə, güvən duymamaq ilə gedən bir paranoid tendensiyanın olduğunu açıqlamışdır. Son illərdə paryetal lob funksiya pozğunluğuna bağlı olaraq da ortaya çıxa biləcəyi irəli sürülmüşdür. Capgras sindromuna psixodinamik bir məna da yüklənir. Xəstə pis xüsusiyyətləri ilə tanıdığı ya da özünə bir sıra pis xüsusiyyətlər yükləyən adamı kənarlaşdırmaqda ancaq günahkarlıq duyğuları və ambivalans tutumu səbəbi ilə bu adamı kənarlaşdırır olmasının şüura çıxmasınına izn vermir. Bu səbəbdən qarşı-qarşıya gəldiyi adam ilə əlaqədar duyğularını o adamın yerinə keçən yoldaşına, onun saxtasını yönəltməkdə, beləliklə bu adam daha asan kənarlaşdırıla bilməkdədir. Bu sindromun necə nəticələndiyi yoldaşlıq etdiyi psixozun müalicəsində əldə edilən uğurla bağlıdır.

 “Qarşımdakı üz qardaşıma aid, lakin qardaşım deyil...”

 Məşhur Hindli nevroloq Vilayanur S.Ramachandran ortaya atdığı bir iddaya görə sindromun səbəbi, üzləri verməyə yarayan temporal lob ilə tanınan üzlərə duyğusal mənada reaksiya verməyi təmin edən limbiq sistem arasındakı əlaqənin bir şəkildə zədə görməsi və düzgün işləməməsidir. Bu zədə üzündən xəstə, qarşısında gördüyü tanıdığının üzünü tanımaqda, amma xəstə bu sifətə qarşı duyğusal mənada reaksiya yaratmır. Xəstə, qardaşı ilə qarşılaşanda və üzünə baxdıqda, qarşısındakı üzün qardaşının olduğunu bilir lakin duyğusal mənada ona "bu mənim qardaşım" hissini içində hiss etməz. Qarşıdakı üzü tanıyan amma hər hansı bir hiss oyatmayan beyin isə bu vəziyyəti xarakterizə etmək üçün "qarşımdakı üz qardaşıma məxsus amma qardaşım deyil" hallusinasiyası yaradır.

 Capgras sindromlu hallar araşdırılır.

 Mövzu üzərində aparılan iş üçün 2 ay içərisində dərhal dərhal eyni zamanda xəstəxanaya yatan, paranoid şizofreniya diaqnozu almış 8 Capgras sindromlu hal, Capgras sindromu olmayan 8 hal ilə müqayisə edilmişdir. Hallar xəstəxanada qalış müddətləri, yatış sıxlıqları, xəstəlik müddətləri, müalicəyə verdikler cavab, istifadə edilən antipisixotik doza, əlavə müalicə üsulları, xəstəxanaya yatış ayları kimi xüsusiyyətləri prizmasından qiymətləndirilmişdir. Capgras sindromlu xəstələrin, atipik nevrotiklərə daha yaxşı cavab verdikləri hal sayı artırılaraq bu nəticələrin təsdiqlənməsi lazım olduğu qənaətinə gəlinmişdir.

 Bir xəstənin xatirələri.

 Capgras sindromuna tutulmuş bir xəstənin yaşadıqlarından bəhs edən maraqlı bir nümunə:

 Hər şey mənə bir az qəribə görünməyə başlayır, bir qədər süni kimi məsələn. Bəzən, ətrafımdakı heç bir şeyin həqiqət olmadığı hissinə qapılıram. Sanki hər şey bir səhnə və hər kəs bir rol oynayır. Kimə doğrudan etimada bilirəm? Sonunda cəsarətimi toplayıb bu vəziyyətdən arvadıma söz etdim.

 Mənə qəribə bir şəkildə baxdı və bir həkimə getməyimin lazım olduğunu söylədi. Bu davranış  onun görəcəyi şey deyil. Əslində, qulağa dəlicəsinə gəlir bilirəm, amma getdikcə daha tez-tez, bu qadını həqiqətən tanıyıb tanımadığımı düşünməyə başladım. Son zamanlarda çox əsəbi və narahat görünür; Əvvəllər heç belə deyildi. Əslində tam olaraq nəyin dəyişdiyini söyləmirəm amma bütün bu xırda dəyişikliklər, mənə bəzən onun əslində mənim arvadım olmadığını düşündürür. Evlediğimiz zamanlarda çəkilmiş köhnə bir sıra fotoşəkillərlə, yaxın zamanlarda çəkilmiş olanları müqayisə etdikdə, bu dəyişikliklərdən bəzilərini həqiqətən görə bilərsiniz. Barmaq izlərini müqayisə etmək bir şeyləri sübut edə bilir mi deyə düşünürəm...

 Nəticə olaraq bu sindromdan əziyyət çək olan xəstələr yaxın münasibətdə olduğu şəxslərin yerini eyni görünüşdə olan, amma saxtakara bənzərlərinin aldığı özünə bu şəkildə bir sui-qəsd qurulduğu hallusinasiyası xarakterizə psixotik pozğunluq.

 

 

 Mustafayeva Sünbül Münasib qızı

 Narınc Könüllüler qrupunun üzvü

 

 

Go Back

Bəlkə bu fobiyalar sizdə də var?

      

Hər bir şəxsiyyətin mənliyində həm qayğıları, həm də qorxuları vardır.Bunlar təbii duyğulardır.Lakin qorxu və qayğının dərəcəsi insanın günlük həyatında fəaliyyətinə mənfi təsir edirsə, ortada təbii olmayan bir vəziyyət var deməkdir.Təbii olmayan bu vəziyyətə də fobya deyilir.

Fobyalarda duyulan qorxu məntiqsiz və həddən artıqdır.Fobya sahibi olan insanlara fobik deyilir.Qadınlarda kişilərə nisbətən iki qat daha artıq görülmüşdür.Fobyalar müalicə olunmayacaq narahatlıq deyildir.Çox insan müalicədən sonra bu davranışlardan xilas olur.Hər insana fərdi xüsusiyyətlərinə uyğun müalicə tətbiq edilir.

İndi isə ən çox yayılan və tez-tez rastlaşdığımız fobyalara deyil, qeyri-adi fobyalara nəzər salaq:

Limnofobya – göllərdən qorxma fobyası. Düşünün, səssiz bir yerdə göl kənarında oturmuş istirahət edirsiniz...Lakin göl fobyanız yoxsa! Bəzi insanların göl fobyaları var.

Chirofobya – öz vücudundan qorxma.Bu fobyaya sahib olan insanlar, vücudlarındakı hər hansı bir bölümdən qorxarlar.

Peladofobya – keçəl insanlardan ya da keçəlləşməkdən qorxma.Bu qorxu əsasən kişilərdə görünür və qorxunun dərinliklərində isə keçəl qalmaq gizlidir.

Chaetofobya – tük və saçlardan qorxma.Peladofobyanın əksinə bu qorxuya sahib olanlar saç və tüklərdən qorxurlar.

Agyrofobya – yol keçmək qorxusu.Agyrofobik insanların yol keçmə qorxusu vardır ki, bu fobya da şəhərdə yaşamalarını çox çətinləşdirir.Bu fobyanın dərəcələri vardır, kiçicik bir küçədə belə yol keçmə qorxusu ola bilər.Bu fobya, avtomobil fobyasından ayrı olaraq öyrənilir.

Pediofobya – oyuncaq gəlinciklərdən qorxma.Bu qorxuya sahib olan insanlar yalnız qorxunc olan oyuncaqlardan deyil, bütün oyuncaq gəlinciklərdən qorxarlar.Daha dəqiq desək, bu daha çox “canlı və duyğusu olan şeylərə çox bənzəyən cansız şeylərə” qarşı duyulan bir qorxudur.

Demonofobya – şeytan qorxusu.Bu qorxuya sahib insanlar, ətrafda davamlı pis ruhlu məxluqların gəzdiyini və ətrafa, insanlara zərər verdiklərini düşünürlər.

Pentherafobya – qaynana fobyası.Bu qeyri-adi fobyalar içərisində ən geniş yayılanı budur.Əlbəttə evli insanlar həyatlarında bir neçə dəfə bu qorxunu yaşamışdırlar.Həqiqi mənada bu qorxunu çəkən insanlar həll yolunu ya terapiyada, ya da boşanmaqda tapırlar.

Graphofobya – yazı və ya əl yazısı fobyası.Graphofobya ilə baş etməyə çalışanlar yaxşı yazı yazma istedadlarından şübhə edirlər və bu mövzuda uğursuzluğa uğramaqdan həddən artıq qorxurlar.

Eisoptrofobya – ayna və ya özünü aynada görməkdən qorxma.Ayna qorxusuna daha çox ayna qarşısına keçdikdən sonra ruhlarla bağlantıya keçmə qorxusu aiddir.Bu fobyaya sahib olanlar hər nə qədər mənasız olduğunu bilsələr də, ayna qarşısına keçdikdən sonra inanılmaz bir narahatlıq yaşayırlar.Bu fobya daha çox batil inanc olduğu üçün aynanın qırılmasının onlara bədbəxtlik gətirəcəyini düşünürlər.

                                                             Tərcümə etdi: Ülfət Abbaszadə

                                                              Narınc könüllü qrupunun üzvü.

 

Go Back

İntihar haqqında səhv bilinənlər və doğrular.

İntihar hadisələrini araşdıran mütəxəssis Marcia Valenstein müxtəlif zamanlarda intihar meylində artım olduğunu söyləmişdir. Lakin bu hərkəsin təxmin etdiyi kimi insanların gərgin olaraq işlədiyi zamanlarda deyildir.

     İntihar nisbətləri rəqəmə görə yüksəlməkdə;

     2.000 metr və daha çox yüksək yerləşim yerlərində intihar nisbətləri dəniz səviyyəsindəki yerlərə görə 70% daha çoxdur.

Sucidə_main

    Gənclik zamanları riskin ən yüksək olduğu zaman.

        Dr. Valenstein – a görə yeniyetməlik zamanında intihar etməyə meylli olan insanlar diqqət çəkmə məqsədi güdərkən, orta yaşlılar sadəcə öz həyatlarını sonlandırmaq üçün belə bir hərəkət edərlər.

      Xüsusilə 85 yaş üzəri və ağ dərili insanlar böyük risk altındadırlar. Aparılan  araşdırmalara görə, 65 yaş və üzəri insanlarda intihar nisbəti hər 100.000 – də 14 olduğu halda bu insanlarda nisbət %49.8 qədər çıxmaqdadır.

     Ağ dərili insanlarda intihar nisbəti digər irqlərə görə daha çoxdur.

      Amerikada yaşayan ağ dərili insanlar, zənci, Asiyalı və İspanyalılara görə daha çox intihara təşəbbüs etmişdirlər.

      Dr. Valenstein mövzu ilə əlaqədar bunları demişdir: “Heçkimsə ağ dərililərin intihar meylinin çox olmasının səbəbini bilmir. Bu vəziyyət ictimai dəstəyin fərqli olmasından qaynaqlana bilər”.

    Yazma stili ilə intihar riski arasındakı əlaqə.

       Yaradıcılıq, depressiya və intihar arasındakı bir əlaqə olduğunu keçmişdəki nümunələrlə dəstəkləyə bilərik. Tarixdəki bir çox yaradıcı sənətçilər əslində ağıl xəstəliyi səbəbindən sıxıntı çəkmişlər. Depressiya, Charles Dickens, John Keats və Tennessee Williams kimi bir çox məhşur insanın zehninə təsir etmişdir.

     Depressiya ümumiyyətlə intiharla nəticələnməkdə.

      Depressiya zamanlarında 3 insandan 2 – si intihara təşəbbüs etməkdədir. Buna rəğmən sadəcə 3 insandan 1 – i spirtli içki aldığında intihar etməkdədir. Ailələrdə risk nisbətinə təsir etməkdə. Keçmişdəki ailə böyüklərinin yaşadığı depressiyalar, sonrakı nəsillərin eyni vəziyyətə məruz qalmasına səbəb olmaqdadır.

          Tərcümə edən; Abbaslı Vəzifə Səfər qızı ADPU-nun Korreksiyaedici təlim 3 – cü kurs tələbəsi. Narınc könüllü qrupunun üzvü.

 

Go Back

İnsanlar qarşısında çıxış edə bilmirəm, üzüm qızarır!

Sosial  mühitdə özünü ifadə edə bilməmək, sosial münasibətlərə başlaya bilməmək ya da davam etdirə bilməmək, özünə güvənməmək, davamli özünü tənqid etmək və bunlarla yanaşı mövcud olan həyəcan sosial fobiyaya işarə edə bilər. Bu əlamətləri günlük həyatında həddindən artıq yaşayan insanlar başqaları ilə bu özəl vəziyyəti paylaşmaq, bir mütəxəssisə müraciət etmək və sıxıntılarını ona danışmaqdan çəkinə bilər. Onlar cəmiyyət arasında olmamağa çalışaraq bu psixoloji vəziyyəti daha da pisləşdirirlər.

            Həmişə başqalarının özlərindən daha yaxşı, daha gözəl və daha uğurlu olduğunu düşünərlər. Özləri heç bir halda heç nəyi bacarmirlar. Özlərini bəyənməzlər. İnsanlar arasında olarkən hər kəs onlara baxır və onlarla bağlı pis şeylər düşünürlər. Özlərinə güvənləri yoxdur və həmişə hər şeyin pis tərəfini düşünürlər. Etdikləri hər bir hərəkətdə səhvə yol verəcəklər və insanlar onları lağa qoyacaq. Əgər bu əlamətlər sizdə də varsa, ola bilsin ki siz də sosial fobiyadan əziyyət çəkirsiniz.

            Fiziki əlamətlər sosial fobiyalı insanlarda onları narahat edən əsas amillərdəndir. Bəzi insanlarda özünü daha çox göstərən bu əlamətlərə urəyin daha sürətli atması, sürətli nəfəs alma, tərləmə, titrəmə, mədədə narahatlıq, üz qızarması aiddir. Sosial fobiklər bu əlamətlərin və düşüncələrin yersiz olduğunu bilərlər lakin onlardan qurtula bilməzlər. Dəvətlərə, yığıncaqlara getməz, ya da getməkdə çətinlik çəkər və təxirə salarlar. İnsanlar arasında yemək yeyə bilməmə, yazı yaza bilməmə, insanlarla göz kontaktı qura bilməyən sosial fobiklər üçün insanlar qarşısında çıxış etmək, sözün əsl mənasında bir işgəncədir.

            İnsanların çox olduğu yerlərdə danışmaq, çıxış etmək qoroxusunun bəzi insanlar üçün hörümcək və ya yüksəklik qorxusundan daha şiddətli olduğunu bilirdiniz? Bir çox halda sosial fobiyanın əlaməti olan bu problemə nə səbəb olur? Ağlımızdan keçən bəzi səbəblər:

            İnsanlar sizi tənqid edə bilər, həm də çox ağır şəkildə

            Özünüzü axmaq kimi hiss edə bilərsiniz  

            Sizi sevməyə bilərlər

            Başqaları qədər yaxşı olmaya bilərsiz

            Başa salmaq istədiyinizi başa düşməyə bilərlər

            Bəs bu vəziyyətlə necə başa çıxmaq olar? İnsanlar qarşısında çıxış etmək çətin bir şey ola bilər, lakin bir az həyəcanlanmaq yaxşıdır. Həyəcan sizi oyaq tutar, çox raahat olmağınıza əngəl olar, nəticədə daha az səhv edərsiniz. Xüsusilə özümüzü narahat hiss etdiyimiz zamanlarda bütün diqqətimizi öz üzərimizə yönəldirik ki bu daha da həyəcanımızın artmasına səbəb olur. Həyəcanımızı doğru yönəltmək istəyirsinizsə özünüzdən başqa bir şeyə istiqamətlənin. Ətrafınızı incələməyə cəhd edin. İnsanların nə geyindiyinə, davranışına və hərəkətlərinə diqqət edərək diqqətinizi dağıda və həyəcanınızı öz lehinizə çevirə bilərsiniz. Diqqətinizi öz üzərinizdəm çəkmək üçün yönələcəyiniz onlarla şey tapacaqsınız. Necə hiss etdiyinizi düşünməyi buraxdığınız halda özgüvəninizin necə artdığının şahidi olacaqsınız. Unutmayın ki, səhv etmək çox normaldır. Hər kəs səhv edə bilər. Lakin səhv etməkdən qorxmaq sizi daha çox səhv etməyə vadar edə bilər. Tək bir yerdə durmaqdansa sizin üçün ayrılan ərazidən tam istifadə edib hərəkət edə bilərsiniz. Mümkün olduqca hər bir insanla 1-2 saniyəlik göz kontaktı qurun. Slaydlarınızla deyil, dinləyicilərlə danışın, unutmaylın ki slaydlar sizi dəstəkləmək üçün ordadırlar. Haqqinda danışdığınız mövzu nə qədər sıxıcı olsa da onu zarafatlarla bəzəyərək işin içindən çıxa bilərsiniz. Əgər öz cəhdinizlə həyəcanınızı idarə edə bilmirsinizsə mütəxəssiz yardımı almağınız lazımdır.    

            Narınc Könüllü qrupunun üzvü – Lalə Fətəliyeva                                           

                                                                                                          

           

            

Go Back

STRESS ÇARXINDAKI GÖRÜLMƏYƏN TƏHLÜKƏ

Son zamanların məşhur oyuncağı stress çarxının bəzi ölkələrdə qadağan edilməsiylə birlikdə ölkəmizdə də müzakirələr artmış vəziyyətdədir. Oyuncağın diqqət dağıdıb dağıtmaması danışılarkən əhəmiyyətli bir digər nöqtə olan asılılıq mövzusu gözdən qaçmaqdadır.

Zaman keçdikcə bu və bənzəri oyuncaqların məşhur olduğunu dilə gətirən Mütəxəssis Klinika Psixoloq və Pedaqoq Gülşah Öztürk Erten, xüsusilə uşaq və gənclər arasında sürətlə yayılmaqda olduğunu ifadə edir.

Başda günahsız görünən bu oyuncaqlar zamanla asılılıq dərəcəsində maraq gördüyündə reaksiyalar başlayır.

STRESS ÇARXINDAKI GÖRÜLMƏYƏN TƏHLÜKƏ

Asılılıq bütün zərərlərinə qarşı adamın iradəsinin dövrə xarici qalması, davamlı eyni fəaliyyətlə məşğul olaraq idarəsinin itməsi vəziyyəti olaraq təyin oluna bilər. Vəziyyətin davam etməsinə mane olunmadığı təqdirdə adamın davranış, romantik, ictimai və akademik olaraq mənfi təsirlənməsi söz mövzusudur.

Təməlini ruhi boşluğunun doldurulması təşkil edirBağımlığı təməlində isə ruhi boşluğun doldurulması var. Bu baxımdan baxıldığında öz güvən problemi yaşayan, sosyallıqdan uzaq, özünü qiymətli və kafi hiss etmək istəyən, bu oyuncaqlarla diqqət çəkib görülməyə çalışan uşaq olduğunu söyləmək mümkündür. Davamlı bir şeylərlə məşğul olma səyi; anda qala bilməmə və düşünməkdən qaçmaq olaraq şərh oluna bilər.

Qısa zaman içində rahatlama təmin edir amma ..Bu baxımdan baxıldığında, bu cür oyuncaqlar bir çox uşaq üçün ictimai mühitdən uzaqlaşacağı, sorumluluklarıyla üzləşməkdən qaçacağı zaman meydana gətirməkdədir. Uşaqlar üçün qısa davamlı rahatlama təmin etsə də uzun zaman istifadə edildikdə emosionalvə ictimai problemlər yarada bilər.

 

İDMAN VƏ HƏRKƏTLİ OYUNLAR

 

Bu cür oyuncaqlara olan marağın artmasının bir digər səbəbi olaraq uşaqların həyatında idman və hərəkətli oyunların yerinin azalması göstərilə bilər. Əvvəldən açıq havada, parklarda, ictimai qarlılıqlı təsirin çox olduğu oyunlar söz mövzusu olarkən indiki vaxtda tək başına oynanan hətta virtual oyunlar seçilməkdədir. Edilən araşdırmalar yalnız oynanan oyunların məğlub olmaqdan qaçma dolayısı ilə acı verən hərəkətdən uzaqlaşma olaraq seçildiyini ortaya qoymuşdur.

İnsan  narahatlıqdan qaçar həzz verən hərəkətlərə yönəlir

 

Asılılıqdan isə dopamin səviyyəsi artar və həzz alınır. Dopamini artırmaq isə xoşuna gələn şeyin təkrarlanması ilə mümkündür. Bu sistemin çox xəbərdar edilməsi isə asılılıq müddətini başladar.

Bu məlumatlardan yola çıxaraq stress çarxı və bənzəri oyuncaqların ümumi olaraq uşaq üzərindəki təsirlərinə baxmaq üçün uşaqların hansı məqsədlə bu oyuncaqlara yönəldiyini diqqət etmək lazımdır. Stress çarxının, uşaqların ehtiyaclarını anlamamız üçün bizə fürsət təmin edən oyuncaqlar olaraq görülməsi və bu sahələrdə uşaqların dəstəklənməsi qadağalardan çox daha təsirli olacaq.

Tərcümə etdi Narınc Uşaq Psixoloji Mərkəzin könüllüsü Əkbərzadə Təhminə

Mənbə huriyyetaile.com

 

 

Go Back

Əlehdar olma qarşı gəlmə pozğunluğu

Ən sıx görülən əlamətlər yetkinlərə qarşıgəlmə, mənfi və düşmanca davranışlar, kin tutma, sözlə təcavüz və fiziki hücum bildirən davranışlardır.Bu davranışlar, inkişaf xüsusiyyətləriylə açıqlana bilməz, 6 aydan uzun davam edər, davranış pozğunluğu əlamətlərinin tamamı qarşılanmaz.Qızlarda bilavasitə davranışlar(passiv), sözlə təcavüz və əlaqəli təcavüz daha geniş yayılıb.Kiçik başlanğıclı(məktəböncəsi) daha mənfi seyredər, yaşla bərabər qayğı və depresiya kimi pozğunluqlarla bərabərlik artar.Diqqət çatışmazlığı hiperaktivlik pozğunluğu ilə geniş bir bərabərlik göstərir.

Davranış problemlərinin ortaya çıxmasında sosial problemlər, bağlanma problemləri, əksiklik, yaşanılan çevrədə şiddət, ailə içi istismar, valideynlərin əsassız davranışları, uyğun supervizyon verməmələri, sıx və yersiz cəzalandırma kimi faktorlar yer alır.

Əlehdar olma qarşı gəlmə əlamətlərinin ortaya çıxmasının qarşısını almaq üçün bir neçə istiqamətlər istifadə edilməkdədir.

Davranış pozğunluğu:

Davranış pozğunluğu evdən və məktəbdən qaçma kimi qanunları aktiv olaraq çeynəmə hərəkətləri, başqasının əşyasına vəya şəxsinə istiqamətli təcavüz, təhtit, cinsi təcavüzkarlıq, oğurluq, qəsb, heyvanlara əziyyət vermə kimi davranışlarla şərtlənir.

Bu davranış pozuntuları 3yoldan birini izləyərək inkişaf edər:

Nüfuz ilə qarşıdurma yolu.12 yaşından öncə inadkarlıqla başlar, əlehdar olama və qarşı gəlmə davranışları ikinci səviyyədə yer alır, üçüncü səviyyədə isə nüfuzdan qaçma davranışları ortaya çıxır.

Gizliyol:15 yaşından öncə kiçik, gizli hərəkətlərlə başlar, ikinci səviyyədə mülkə zərər vermə vardır, üçüncü səviyyədə orta dərəcədə günaha istiqamətli davranışlar, dördüncü səviyyədə isə ciddi günaha istiqamətli davranışlar ortaya çıxır.

Açıqyol:Bu yol kiçik təcavüzlərlə başlar, ikinci səviyyədə fiziki davalar və şəbəkəli davalar yaranar, üçüncü səviyyədə ciddi təcavüzkarlıq ortaya çıxar.

Normal inkişaf sırasında bir çox yeniyetmədə davranış problemləri görünür.Bu problemlər ümumilikdə daha nadirdir və daha az təkrarlar, yəni davranış problemləri davamlı və sıx göstərən fərdlərlə nadir göstərənlər arasında inkişaf fərqlilikləri vardır.Normal inkişafda nadirən ortaya çıxan davranışlar özlüyündən azalma meyli göstərir.

Davranış pozğunluğunun davametdiyi müddətdə isə antisosial kişilik pozğunluğu ortaya çıxar.

 

Antisosial kişilik pozğunluğu və psixopat.

Antisosial kişilik pozğunluğu, digər insanların haqqlarına qarşı davamlı olaraq təcavüz göstərmək, məsuliyyətsizlik, təcavüz və peşmanlıq hissetməmə xüsusiyyətlərini özündə daşıyır.Psixopat isə özünü fərdlər arası və uyğunluq ilə bağlı problemlər, vicdansızlıq və digər insanlar üzərində hakimiyyət qurma ilə göstərir.Antisosial kişilik pozğunluğu faktların çoxunda davranış pozğunluğunun inkişaf etmiş bir vəziyyətini təsəvvür edər.Antisosial kişilik pozğunluğu və psixopatiyanın müalicəsi olduqca çətindir.

 

Müalicə prinsipləri:

Müalicə prinsipləri, ailə və uşaqla yaxşı terapevtik əlaqə qurmaq,mədəni mövzulara diqqət etmək, standart uyğunluqlarla birdən çox mənbədən məlumat toplamaq, müalicənin fərdiləşdirilməsi, ana və ataya müdaxilələr işlənilməsi, vacib vəziyyətlərdə dərman istifadə edilməsidir.Ayrıca sinif təməlli yanaşmalar da önəmlidir.Qısamüddətli, sadəcə dərmanla edilən müalicələrdən və ”sərtlik” ehtiva edən tutumlardan müsbət nəticə alınmaz.

Fərdi cəhtlər kişilik pozğunluqlarından önəmlidir, ancaq uzun müddətli müalicələr lazım olur.

 

http://www.ozguroner.dr.tr/tani-ve-tedavi-alanlari/davranis-bozukluklari.html

Go Back

Bəzi psixoloji gərçəklər...

 

İnsan psixologiyası bilinməzlərlə doludur. Bəzi psixoloji gərçəklərə nəzər salaq...

İnsanın özü özünü qıdıqlaya bilməsi mümkün deyildir. Sadəcə bəzi şizofren xəstələri, özü özlərini qıdıqlaya bilirlər!

Dünyada psixoloqlar tərəfindən bilinən 400-dən artıq fobiya növü vardır.

Beyin, sıxıcı insanlardan dinlədiyiniz sıxıcı danışıqları olduğu kimi qeyd etmir. Onları daha maraqlı hala gətirərək yenidən yazır.

Aparılan araşdırmalara görə, profil səhfələrində çox sayda “selfie” yükləyən kişi istifadəçilərin, psixopat və narsistik şəxsiyyət pozuntusuna sahib olma ehtimalı çox yüksəkdir.

Dinlədiyiniz musiqi növü dünyanı qavrama formanıza da təsir edir.

“Aşiq olmaq” ilə “Obsessiv – kompulsiv şəxsiyyət pozuntusuna sahib olmaq” vücudda eyni bioloji təsiri yaradır.

Araşdırmalara görə, pulu fiziki olaraq bir şeylərə “sahib olmaq” üçün deyil, “təcrübə qazanmaq” üçün xərcləmək insanı daha çox xoşbəxt edir.

“Yeriyən cəsəd sindromu” adlanan xəstəliyə sahib olan insanlar ölü olduqlarını, ətlərinin çürüdüyünü, orqan və qanlarının olmadığını düşünür!

Televizorların və populyar mədəniyyətin həyatımıza girməsiylə ortaya çıxan bir digər ruhi pozuntu da “Truman sindromu” adlanır. Bu xəstəliyə tutulanlar həyatlarının hər anının filmdəki kimi gizlicə kameraya çəkilib televizorda göstərildiyini zənn edir.

Bir musiqinin “ən sevdiyiniz musiqi” olmasının səbəbi, onu həyatınızdakı “duyğusal bir an” ilə əlaqələndirmənizdən irəli gəlir.

Aparılan araşdırmalara görə, cahil insanların özlərini mükəmməl görməyə, ağıllı insanların isə istedadlarını dəyərsizləşdirməyə meyilli olduğu bilinir.

Paris sindromu, xüsusilə Yaponların tutulduğu qəribə bir psixoloji problemdir. Parisə gəlmədən əvvəl şəhərlə əlaqəli böyük gözləntiləri olan şəxslər, şəhərin gərçək üzü ilə qarşılaşınca depresyona girirlər.

Anadangəlmə görmə qüsurlu olan şəxslər şizofren xəstəliyinə tutulmurlar.

Mobil telefonunu itirmək artıq bir fobiya olaraq ədəbiyyatlarda yer almışdır. Nomofobi, mobil telefonu və bağlantısını itirmə qorxusu deməkdir.

                                                        Tərcümə etdi; Ülfət Abbaszadə

                                                        Narınc Könüllü qrupunun üzvü.

Go Back

YENİYETMƏLİK

                                           

Yeniyetməlik dövrü müxtəlif ədəbiyyatlarda fərqli yaş dövrlərinə bölünmüşdür. Bəzi ədəbiyyatlarda 11 yaş, bəzi ədəbiyyatlarda isə 12 yaşdan başlayan bu dövrün bitmə tarixi də bəzən 17 və ya 19 yaş göstərilmişdir.Əsasən qızlar yeniyetməlik dövrünə oğlanlara nisbətən 1-2 il tez keçid edər. Yeniyetməlik dövrünün hansı yaşlari əhatə etməsi hər bir fərddə fərqlidir. Bu fərqlilik yeniyetmənin fiziologiyasından, fərdi psixi xüsusiyyətlərindən,aliəsindən, mühitindən və başqa bu kimi səbəblərdən bilavasitə asılıdır.Yeniyetməlik dövrü şəxsiyyətin formalaşdığı dövrdür.Elə ziddiyyətlər də yeniyetmənin “şəxsiyyət arayışında” meydana çıxır.Yeniyetmə “Mən kiməm?” sualına cavab tapana qədər bu dövr davam edir.

Yeniyetməlik dövrü uşaqlıqdan yetkinliyə keçid dövrüdür.Bu zaman yeniyetmə hər gün dəyişən bədəni və psixi halı arasında zidiyyətlər yaşar.Sürətlə artan fizioloji dəyişikliklər qarşısında yeniyetmə tez bir zamanda uşaqlıq ruhundan qurtularaq bu dəyişməyə uyğunlaşmaq istər.Özünün də dərk etməkdə çətinlik çəkdiyi yeni xüsusiiyətlər meydana çıxar.İlk növbədə müstəqilliyə hədsiz meyl özünü göstərir və valideynləri də narahat edən başlıca səbəblərdəndir.Yeniyetmə asılılıq duyğusundan azad olmaq,ekonomik azadlıq eldə etmək arzusundadır.

Yeniyetmə üçün en vacib ünsürlərdən biri cinsi rolunu qəbullanma və bu rola nə dərəcədə uyğun olmasıdır.Cinsi rolunu dost əhatəsində dərk etməyə çalışan yeniyetmə üçün valideynlərin sözləri önəm daşımır.Bu dövrdə valideynlərin cinsiyyətlə bağlı fikirləri yeniyetmələrdə aqresiyya yaradır.Özünü kəşf etmək üçün yeniyetməyə “özü kimilər” lazımdır.Digər yeniyetmələr arasında rahatlıq tapır,şəxsiyyətini formalaşdırır.Bu zaman yeniyetmə üçün en vacib ünsürlərdən biri olan dost çevrəsi ortaya çıxır.Dostlar bir yeniyetmənin həyatının mərkəzidir.Bu dövrdə dostluq qura bilməyən,hər hansı dost çevrəsində söz sahibi ola bilməyən yeniyetmələr böyük sıxıntılar keçirir.Xüsusən valideynlərin dost seçiminə qarışması,onları pisləməsi yeniyetməni valideynlərdən uzaqlaşdırıb dostlarına daha yaxın edir. Emosional böhran içərisində olan yeniyetmə qərarlarını özü vermək istər və heç kimin fikrini almaq istəməz.Lakin verdiyi qərarın arxasında durmaq,onun məsuliyyətini daşımaq yeniyetmə üçün çətindir.Belə çətinliklər içərisində valideynlər tərəfindən “uşaq yerinə qoyulmaq” yeniyetmənin özgüvənini aşağı salır. Digər mühüm ünsürlərdən biri yeniyetmənin peşə seçimidir.Valideynlərin bitmək bilməyən müdaxilələri bu vəziyyəti ağırlaşdırır.Bəzən valideynlər həyata keçirə bilmədikləri arzularına övladı vasitəsilə çatmaq istəyir. Qeyd olunan bu ünsürlər və daha artığı bir-biri ilə sıx əlaqədədir,zəncirvari xarakter daşıyır.Yeniyetmənin emosional dəyişiklikləri,qız-oğlan münasibətləri.dost çevrəsi,valideynlərlə münasibətlər,peşə seçimi və s. bu kimi amillər böhran yaradır.Əgər yeniyetmə düzgün istiqamətləndirilmirsə və müvafiq dəstək almırsa böhran getdikcə böyüyür və içindən çıxılmaz bir hala gəlir.Ailələrin yeniyetmə ilə bağlı qorxuları böyükdür.Dərslərindən yayınarsa,yalnış mühitə düşərsə,valideynlərindən uzaqlaşarsa nələr olacaqına dair fikirlər valideynləri daim narahat edir.Yeniyetməni necə anlamalı? Ona necə dəstək olmalı?Onu cəmiyyətə bir şəxsiyyət kimi necə qazandırmalı? və s. bu kimi suallar qarşısında nələr etməliyik?

Əslində valideynlər də övladlarının tez böyüməsi arzusundadır.Lakin bu arzu onları olduğundan böyük görməli olduğumuz anlamına gəlməz.Valideynlər övladının gün-gündən böyüyən bədəninə aldanmamalı,onun eyni uşaq olduğunu bilməlidir.Baş verən dəyişikliklərin böhran dövrü ilə əlaqəli olduğunu bilməli,yeniyetməni anlamağa çalışmalıdır.Valideynlər yeniyetmələrin onları dinləmədiyini iddia edər,yeniyetmələr isə valideynlərin onların  hər fikrinə qarşı çıxdığını düşünür.İlk növbədə yeniyetməni dinləmək vacib şərtdir.Yeniyetmə onu anladığınızı,şəxsiyyətinə və fikirlərinə hörmət etdiyinizi bilməlidir.Yeniyetmə həddindən artıq emosional olduğu üçün ona emosiyalarla təsir etmək daha mümkündür.Məsələn,evə gec gəldiyində valideyn ona qışqırmaq yerinə, bu vəziyyətdə nə qədər pis olduğunu,məyus olduğunu ona bildirməlidir.

                                                                           Narınc könüllü qrupunun üzvi Ülfət Abbaszadə

 

Go Back

Tənhalığın psixologiyası

Tənhalıq bəzən duyğusuzluq kimi görünsə də, duyğusuz qalmaqdır, sevilməməkdir, özünü sevdirə bilməməkdir. Tənhalıq insanın özünü çarəsiz,dəyərsiz hiss etməsinə səbəb olur. İnsana əsl ağır gələn tənha qalması deyil, ehtiyacı olduğu zaman heç kimi yanında tapa bilməyəcəyini bilməsidir.

 Əsas tənhalıq qısa müddətli tənhalıq deyil. Bu tənhalıq zamanı özümüzlə hesablaşmaqdır. İnsan tənha qalıb,öz həyatı, həyatını,duyğu və düşüncələrini mühakimə etməli, bu proses sonunda özünü tanımalıdır.

 Bəzən kütlələr içində də özümüzü çox tənha hiss edə bilərik. Tənhalıq hissi insanda öz içində həll yolları istehsal etməkdədir. Amma bu həll bəzən ani və tamamilə həzz prinsipinə müraciət edə bilər.

 Tənha insanlar internet və ya komputer oyunlarından asılı olurlar. Davamlı izdihamlara qarışıb tənhalığını görməməzliyə vururlar. Tənha insanlar özlərini işlərinə həsr edir, bununla bağlı olaraq da uğur qazanırlar. Lakin bu onları qane etmir.

 Davamlı olduğu mühitdən və ya cəmiyyətdən özünə qarşı maraq gözləməkdə tənha insanlara aid xüsusiyyətdir. Bu insanlar intensiv emosional-sosial əlaqələr yaşamaqdan-bağlanmaqdan qaçırlar. İctimai münasibətlərdə səthi olurlar. Yaşadıqları hadisələr nəticəsində cəmiyyətdən uzaq qalmağı seçirlər (təcavüzə məruz qalmaq, qəsb və s.)

 Bütün insanlar cəmiyyətdə dəyər görmək, sevilmək qayğı görmək istəyirlər. Amma bəzən dəyər görmək istəyən fərd, özünü dəyər görmək istədiyi insana, qrupa, birliyə üstünlük davranışı nümayiş etdirər. Üstün olduğunu fərqli olduğun göstərərək dəyər və qayğı gözləyərlər. Məhz burada ideoloji və davranışsal xətanın ilk nəticəsi insanın tək qalmasıdır. Nəticədə insanlar özlərindən fərqli olana, uzaq olana, üstün olana deyil, özünə oxşayana, eyni səviyyədə olana dəyər verirlər.

 Əgər, şəxsin həyat yoldaşıyla arasında məsafə məsələsi varsa bu bir evdə iki nəfərlik tənhalıq yaşamaq deməkdir. Daxili o tənhalığı həyat yoldaşı doldurmaz. Beləliklə, yoldaşlardan biri davamlı bir bədbəxtlik və axtarış içində olur. Evli insanların tənhalığı daha ağır olur. İnsan bunu qəbul etmir. Bu səbəblə bu hal birlikdə həll olunmalıdır.

 Yaşlılar, yaxınları ilə birlikdə yaşadıqları zaman daha xoşbəxt olurlar. Bu zaman yaşlılar özlərini təhlükəsizlikdə hiss edirlər. Yaşlıların ən böyük problemi tək qalmaqdır. Çünki ailələrin uşaq sahibi olmalarının əsas məqsədlərindən biri də tənha qalmamaqdır.

 Tənha insanlar tənhalıqla başa çıxmaq üçün aşağıdakıları yerinə yetirməlidir:

  • Özümüzü mühakimə etməliyik. Biz niyə dost tapa bilmirik?
  • Münasibətlərimizdə gündəlik gözləntiləri deyil, uzunmüddətli hədəfləri qarşımıza məqsəd qoymalıyıq.
  • İnsanlara güvənmək barədə fikirlərimizlə deyil, şərait və ünsiyyətin xarakterinə görə hərəkət etməliyik. İnsanlara güvənmədiyimiz müddətcə  dərin və etibarlı əlaqələr qura bilmərik.
  • Yoldaşlıq və dostluq meyarlarını həqiqətlər üzərində qurmalıyıq.
  • Qarşı cinslə olan münasibətlərdə qarşılıqlı gözləntilərə həssas olmalıyıq.
  • Tənhalığa qalib gəlmək üçün real olmayan üsullar əvəzinə bizi inkişaf etdirəcək fəaliyyətlər tapmalıyıq.
  • Əgər içimizdəki duyğusal tənhalığın səbəbini bilmiriksə bu zaman bir mütəxəssisdən kömək almalıyıq. Bu hal həyati bir qalıq və ya psixoloji bir problemin göstəricisi ola bilər.

 

 

 

Mustafayeva Sünbül Münasib qızı

Narınc Könüllülük qrupunun üzvü

 

 

  

Go Back

OYUN TERAPİYASI


Mövzu uşaqlar olduqda, ən təbii və özlərini rahat ifadə edə bildikləri mühit oyunlardır.
Oyun və oyuncaqlar vasitəsilə uşaqların ehtiyaclarını ifadə etmələrinə kömək edən 
xüsusi fəaliyyətə oyun terapiyası deyilir. Təhlükəsiz mühit yaradan təcrübəli bir 
oyun terapevti ilə uşaqlar istədikləri kimi oynamağa cəsarətləndirilirlər. Bu fəaliyyətdə
 emosional problemlərini ifadə etmələri üçün uşaqlara çox müxtəlif oyuncaqlar təqdim edilir. Uşaqlar oyun terapiyasının incəsənət, qum, xəyal gücü kimi müxtəlif formalarını istifadə edərək özlərini ifadə etmə şansına sahib olurlar. Oyun terapiyası travmatik təcrübələri olan uşaqların duyğularına çatmağı təmin edir, bunlarla necə mübarizə edəcəklərini öyrədir. Ən çox tətbiq olunan texnika rol oyunlarıdır. Oyun materialları kuklalar, oyun evləri, miniatür teatrlar, plastilinlər, kağız və rəngli karandaşlardır. Çətin təcrübə və vəziyyətlər təkrar canlandırılır ya da fiqurlarla və şəkillərlə ortaya qoyulur. Uşaqlar bu sayədə mənfi duyğularını yenidən yaşayırlar və terapevtin köməyilə bunların üzərində işləmə şansı tapırlar. Psixoterapiya əsaslı oyun terapiyası ana-atanın ölümü, boşanma və cinsi istismar kimi ağır təcrübələr keçirən 5 yaşından böyük uşaqlara kömək olur.

 

Uşaqlar üçün niyə oyun terapiyası?

Uşaqlar oynamağı sevirlər. Uşaqlar hisslərini böyüklər kimi mənalandıra bilmədikləri üçün bu haqda böyüklər kimi də danışmazlar. Buna görə də böyüklərlə aparılan terapiya forması uşaqlara uyğun deyil. Oyun uşaqlar üçün terapiya kimi istifadə olunduğunda uşaq yaşadıqlarını və duyğularını ifadə etmək üçün şərait tapır. Uşaqlar oyun zamanı yaşadıqlarının bir hissəsi olaraq davranışlarına təsir edən hirsliliklərini, qorxularını, kədərlərini yenidən yaradırlar. Oyun terapiyasının üstünlüyü uşaqların inkişaflarına uyğun terepevtik oyun yaratmaqdadır. Terapevt ilə uşağın qurduğu terapevtik münasibət isə uşaqların yaşadığı stressli, emosional təcrübəni əks etdirən oyunu yaratdıqlarında özlərini təhlükəsiz hiss etmələrinə imkan verən ən önəmli ünsürdür.

Oyun terapiyasında nə olur?

Oyun terapiyası yardımı ilə uşaqlar daxili dünyalarında mübarizə apardıqları emosional hadisələri bir yerə toplayan oyun yarada bilərlər. Bu təcrübələri uşaqlar, əsasən, şifahi olaraq bildirmirlər. Uşaq yaradacağı oyuna uyğun emosional problemlərini əks etdirən oyuncaqları seçir və oyununu yaradır. Bu, oyun irəlilədikcə inkişaf edir və problemlə bağlı anlama və rahatlıq yaranana qədər davam edir.

Oyun terapiyası uşağa necə kömək edir?

Oyun terapiyası müddətində uşaq hadisələrlə əlaqədar dünyagörüşlərini, davranışlarını dəyişdirə və başqaları ilə əlaqələrindən həzz alacaq hala gəlir. Uşaq oyun zamanı xəyal qırıqlıqları yaşadıqları hadisələri yenidən yaratmaqla oyun zamanı bu təcrübələri dəyişdirmə fürsəti tapır və beləcə həm oyun təcrübələri, həm də həyatdakı münasibətlərindən zövq alır.

Oyun terapiyasının müddəti nə qədərdir?

Oyun terapiyasının müddəti uşaqların keçmiş və bu gün də yaşadıqları hadisələrlə əlaqədar çox müxtəlif amillərdən asılıdır. İki ən əhəmiyyətli faktor uşağın hansı inkişaf dövründə olduğu və hər hansı bir travma varsa bu travmanın baş verdiyi yaşdır. Ümumiyyətlə, yaşanan hadisədən sonra nə qədər tez terapiya aparılsa terapiya müddəti də o qədər qısa olur.

Oyun terapiyası uşağın evdə oynadığı oyundan fərqlidirmi?

Evdə ya da terapiyada oyunun əsas funksiyası eyni qalır. Uşaqlar üçün oyun bir mənada yaşadığı dünyanı, insanlarla münasibətlərini məşq etdikləri təbii bir ünsiyyət yoludur. Təhsilli oyun terapevti ilə oyun emosional məqsədə xidmət edir. Bu da uşağın sağlamlığındakı tarazlıqda əhəmiyyətli rol oynayır.

Ana-atalar oyun terapiyasına qoşula bilərmi?

Oyun müalicəsində ailə ən əhəmiyyətli ünsürdür. Ailə ilə oyun terapevti arasındakı görüş nizamlı şəkildə davam edir. Terapevt uyğun görərsə, bəzən ailəni də oyuna dəvət edir. Həm də terapevt ailələrə uşaqlarının terapiya zamanı yaxşılaşma prosesinə kömək edəcək və terapiya otağı xaricində edə biləcəkləri tövsiyələr verir.

Oyun terapiyasının köməkçi ola biləcəyi psixoloji problemlərdən bəziləri hansılardır?

- PTSD (Post Travmatic Stress Disorder): Travma sonrası stress pozuntusu

- Həyəcan-təşviş pozuntusu

- Diqqət əskikliyi və hiperaktivlik (həddindən artıq hərəkətlilik)

- Oxuma pozuntuları

- Sosial içə qapanıqlılıq

- Güvən əskikliyi / depressiya

- Səbəbi aydın olmayan baş və qarın ağrıları

- Boşanma sonrası adaptasiya problemləri

 

 

Tərcümə etdi: Fatimə Qəhrəmanova (BDU – Təhsildə sosial psixoloji xidmət)

 

http://www.odakpsikoloji.com/konuoku.asp?id=46

Go Back

İzah etmənin gücü

İnsan danışdığıyla,  özünü ifadə edə bildiyi ilə var olur bir az da.Özümüzü,  yaşadıqlarımızı və düşüncələrimizi ifadə etmək çox əhəmiyyətlidir.Bu izah etmənin nəticəsində qarşı tərəfdən aldığımız müsbət və hətta mənfi əks etdirmələr var  olduğumuzu əks etdirir.

İzah edən və paylaşan insan rahatlayar, içindəkini boşaltdığı üçün yüngülləşər və artıq içinə yeni bir

şeylər ala bilər,bu da içində bir nəhəng yaradar.Bu enerji verici və rahatladıcı bir döngüdür.

Amma bəzi insanlar ifadə etməz,ifadə edə bilməzlər.İfadə edərsə ciddiyə alınmayacağını, zəif nöqtələrinin öyrəniləcəyini düşünür bəlkədə...Və sonrasında bir də görərsənki, çiyinlərində yükünün altında əzildiyi içində danışmaq istədiklərinin toplandığı böyük bir torba.Bu torba insanın hərəkət qabiliyyətinə məhdudiyyət qoyar, insanı tez yorar.İşin qəribə tərəfi, bunu yaşayan bir çox insan bu yükün fərqində belə deyildir.Həmişə özündən soruşar, mən niyə beləyəm deyə..

Anam danışırdı;qədimdən biri pis bir yuxu görəndə get axan suya danış yuxunu, suyla bərabər pisliklər də axar gedər deyirlərmiş.Əslində bir həqiqət var bu misalda, mənfi olan

şeylər danışıldıqca zərərli təsirləri azalır və təsiri yox olur.Danışmadıqca eləcə də qalır.

Bəzən danışmaq istəyərsiniz amma özünüz özünüzə sual verərsiniz, kimə danışmalıyam, necə danışmalıyam.Təmin edici bir cavab tapmadığınız zaman yenə ən başdakı ürkək vəziyyətinizə geri qayıdarsınız.Yenə içinizdə tək başına qalmışsınızdır.Danışmağın  çox zaman ən təsirlisi qanlı canlı olanıdır.Amma bu olmazsa, bəzən

o qədim misaldakı kimi suya danışmaq, kağıza yazmaq hətta bir kompüterə belə yazmaq işimizə yarayabilər.

Yazaraq ifadə etmək, içini tökmək

kağızlara.Bir çox

pasiyentimə tövsiyyə etmişəm yazmasını, kağızlara danışmasını sıxıntısını.Yazabilənlər, əmək verəbilənlər

hər zaman qarşılığını müsbət olaraq almışlardır.Deyə bilirsiniz mən yazanda

nə olacaq, biri məni dinləmədikdən sonra, mənə tövsiyyələr vermədikdən sonra danışmışam, yazmışam nəyə yarar?Halbuki, rahatlamanın vacib olan bir hissəsi sadəcə

danışmaqla belə ortaya çıxa bilər.Siz danışın sadəcə, baxın

arxası necə də öz özünə gəlir.

 

http://psikoloji-psikiyatri.com/beyhan-budak/anlatmanin-gucu/

Go Back

Dissosiyativ şəxsiyyət pozğunluğu (cəm şəxsiyyət)

 

Dissosiyativ şəxsiyyət pozğunuğu əsasən ayrı-ayrı şəxsiyyətlərə durmadan çoxlu növ parçalanma olaraq görülür. Xəstəliyin yaratdığı problemlər, bir maddənin və ya ümumi tibbi vəziyyətin psixoloji təsirlərindən çox uzaqdır. Bəzi mütəxəssislər dissosiyativ şəxsiyyət pozğunluğu xəstələrinin asanlıqla hipnoz edildiyini və bu xəstələrin simptomlarının yatrogen olduğunu, yəni terapistin təkliflərinə cavab olaraq ortaya çıxdığını düşünür. Digər tərəfdən, bəzi beyin görüntüləmə işləri bəzi xəstələrdə şəxsiyyət keçidləri ilə bağlı göstəricilərə çatmış vəziyyətdədir.

 Dissosiyativ şəxsiyyət pozğunuğunda xəstə; şəxsiyyət, yaddaş və şüurunu tək bir           şəxsiyyətdə yığmaqda çətinlik çəkər. Xəstənin əsas şəxsiyyəti adətən ona verilən adla tanınır və bu şəxsiyyət; passiv, asılı, günahkar və yatırılmış bir xarakter təəssüratı çəkir. Xəstənin büründüyü hər bir xarakterin öz hekayəsi, fərdi imici və şəxsiyyəti vardır. Bu xüsusiyyətlərin hamısı, adamın əsas şəxsiyyətindən çox fərqlidir.  

 Əlamətlər:

 Dissosiyativ şəxsiyyət pozğunuğu yaşayan xəstələrdə iki və ya daha çox şəxsiyyətin xüsusiyyətləri olur. Bu fərqli şəxsiyyətlərin  sayı 2 də ola bilər 100-dən çox da ola bilər. Adətən bu sayı 10-a qədərdir. Bu xarakterlərin ən azı ikisi, insanın davranış modellərini nəzarət altına alır. Hər xarakter öz hekayəsinə, fərdi görünüşünə, davranış modellərinə, fiziki xüsusiyyətlərinə və ada malikdir. Bəzi xarakterlər isə bəzi vəziyyətlərə xas olaraq ortaya çıxar. Alternativ şəxsiyyətlər çox qısa müddət ərzində dəyişə bilir, biri digərini basdıra bilir. Bir şəxsiyyətdən digərinə keçid psikososyal stresslə əlaqədardır.

 Bu xəstəliklə yaşayan insanların şəxsi keçmiş, insanlar, məkanlar, hadisələrə dair yaddaşlarında ciddi boşluqlar var. Fərqli şəxsiyyətlər müxtəlif hadisələri xatırlaya bilər. Ancaq adətən passiv xarakterlərin yaddaşları daha məhduddur. Dissosiyativ şəxsiyyət pozğunluğu yaşayan insanlarda depressiya, narahatlıq, passivlik, asılılıq və ya günah kimi simptomlar görülür. Bu insanların uşaqlıq çağlarında davranış problemi və ya məktəbdə diqqət yetirmə problemi tez-tez görülür. Özünə zərər vermə və ya aqressiv davranışlar nümayiş etdirmə bir başqa simptom ola bilər. Dissosiyativ şəxsiyyət pozğunluğu yaşayan insanlarda görmə və ya eşitmə hallüsinasiya ortaya çıxa bilər. İlk simptomların görülməsi xəstəliyin müəyyən edilməsi arasında keçən müddət adətən 6-7 il şəklindədir.

 Səbəblər:

 Bəzi insanlar dissosiyativ şəxsiyyət pozğunluğu yaşayarkən bəzilərinin bunu yaşamamasının səbəbi tam olaraq bilinmir. Ancaq mütəxəssislər,dissosiyativ şəxsiyyət pozğunluğu xəstələrinin çoxunun uşaqlıq çağlarında fiziki və ya cinsi istismara məruz qalmış insanlar olduqlarını deyir. Həmçinin dissosiyativ şəxsiyyət pozğunluğu olan insanlarda adətən travma sonrası stress pozğunluğu da görünə bilər. Mütəxəssislər xəstəliyin irsi xüsusiyyətlərinə də diqqət çəkir. Belə ki, aparılan bir çox iş dissosiyativ şəxsiyyət pozğunluğu xəstəsi olan insanların bioloji yaxınlarında eyni xəstəliyin görülme sıxlığının, digər insanlara görə daha yüksək olduğunu göstərir. Həmçinin xəstəlik nə qədər çox gördükcə, diaqnozu da o qədər çətinləşir.

 Müalicə:

 Dissosiyativ şəxsiyyət pozğunluğunun əsas müalicəsi uzun müddətli psixoterapiyadan keçir. Müalicənin hədəfində isə fərqli şəxsiyyətlərin parçalanıb, daha sonra tək bir xarakterdə birləşdirilməsi yer alır. Xəstəliyin müalicəsi üçün xüsusi bir dərman olmur ancaq mütəxəssislər antidepressant, qorxuyla mübarizə edən və ya sakitləşdirici xüsusiyyətinə malik dərmanları, xəstəliyə bağlı digər simptomların yüngülləşdirilməsi üçün təklif edə bilir.

 

 

Mustafayeva Sünbül

NUPM Könüllü Qrupunun üzvü

http://www.uplifers.com/tum-yonleriyle-coklu-kisilik-bozuklugu-tanimi-belirtileri-nedenleri-tedavisi/

 

 

 


 

 

 

 

Go Back

20 nəticə göstərilir